سادهسازی فارماکوکینتیک با قوانین فیزیک: رویکردی نوین برای توسعه دارو و تصمیمگیری بالینی
گذر از مدلهای کمپارتمانی پیچیده
فارماکوکینتیک بالینی عمدتاً بر دو پارامتر اصلی تکیه دارد: کلیرانس دارو (Clearance) و فراهمی زیستی (Bioavailability). روشهای سنتی با تکیه بر مدلهای کمپارتمانی اغلب بسیار پیچیده هستند؛ اما رویکرد پیشنهادی جدید قابلیت آسانسازی محاسبه تمامی پارامترهای فارماکوکینتیک را داراست و عوامل حیاتی مانند جریان خون ارگانها و سناریوهای خطی و غیرخطی را بهطور دقیق پوشش میدهد.
بازتعریف کلیرانس بر اساس مدارهای موازی و سری
کلیرانس عمدتاً در کبد (متابولیسم یا دفع صفراوی) و کلیه (مجموع فیلتراسیون گلومرولی و ترشح توبولهای انتهایی منهای بازجذب) رخ میدهد. در این دیدگاه جدید، فرآیندهای محدودکننده سرعت نقش کلیدی دارند:
- فرآیندهای موازی: (مانند متابولیسم و دفع صفراوی همزمان در کبد). در اینجا کلیرانس کل برابر با مجموع آنهاست.
- فرآیندهای سری: معکوس کلیرانس کل برابر با مجموع معکوس مراحل است.
همچنین نفوذپذیری غیرفعال (Passive Permeability) به تنهایی محدودکننده سرعت نیست زیرا دوطرفه است و شار خالص ایجاد نمیکند؛ تنها حمل فعال یا جریان خون میتواند محدودکننده سرعت باشد.
تجویز وریدی و اهمیت جریان خون در کلیرانس کلیوی
در تجویز وریدی دارو، ورودی کلیرانس کلیوی میزان داروی وارد شده از طریق جریان خون کلیوی است و خروجی، مجموع فیلتراسیون گلومرولی و تفاوت ترشح-بازجذب لولهای است. این رویکرد جریان خون کلیوی را مستقیماً وارد محاسبه میکند که تفاوت چشمگیری در نتایج ایجاد میکند:
کلیرانس کبدی و فراهمی زیستی در مسیر خوراکی
- کلیرانس کبدی: ورودی برابر است با جریان خون کبد بهعلاوه تفاوت اینفرآیندهای سری: معکوس کلیرانس کل برابر با مجموع معکوس مراحل است.
همچنین نفوذپذیری غیرفعال (Passive Permeability) به تنهایی محدودکننده سرعت نیست زیرا دوطرفه است و شار خالص ایجاد نمیکند؛ تنها حمل فعال یا جریان خون میتواند محدودکننده سرعت باشد.
تجویز وریدی و اهمیت جریان خون در کلیرانس کلیوی
در تجویز وریدی دارو، ورودی کلیرانس کلیوی میزان داروی وارد شده از طریق جریان خون کلیوی است و خروجی، مجموع فیلتراسیون گلومرولی و تفاوت ترشح-بازجذب لولهای است. این رویکرد جریان خون کلیوی را مستقیماً وارد محاسبه میکند که تفاوت چشمگیری در نتایج ایجاد میکند:
کلیرانس کبدی و فراهمی زیستی در مسیر خوراکی
- کلیرانس کبدی: ورودی برابر است با جریان خون کبد بهعلاوه تفاوت این16.
https://doi.org/10.1208/s12248-025-01099-6
